Sentabr oyidagi ishlab chiqaruvchilar narxlari indeksi yiliga 6,8% ga oshgani e'lon qilindi — bu ishlab chiqarish zanjirlari bo‘ylab inflyatsion bosim susaygandek taassurot qoldirishi mumkin (kutilgan daraja 7,6% edi). Biroq, iyenga nisbatan import narxlari yiliga 24,5% ga oshdi, kimyo mahsulotlari, plastmassa va rangli metallar uchun xarajatlar esa mos ravishda 13,3%, 12,8% va 40,2% ga ko‘tarildi. Bu shuni anglatadiki, iyenaning zaifligi Yaqin Sharqdagi davom etayotgan geosiyosiy tanglik bilan birga tashqi xarajat bosimlarini tobora kuchayib borayotgan tarzda Yaponiya iqtisodiyotiga uzatishda davom etmoqda; PPI umumiy ko‘rsatkichidagi pasayish esa bu tarkibiy jarayonni faqatgina yashirib turibdi. Reuters so‘roviga javob bergan iqtisodchilar ishlab chiqaruvchilar narxlari “Yaponiya Bankining foiz stavkalarini vaqt o‘tishi bilan oshirish niyatini qo‘llab-quvvatlayotganini” alohida ta’kidlashdi, garchi zudlik bilan oshirish zarurati sezilmayotgan bo‘lsa ham.
Yaponiya iyun oyida xom neft importini 8,6 million tonnagacha oshirdi, bu ko‘rsatkich to‘rt oy ichida ilk bor o‘tgan yilgi darajadan yuqori bo‘ldi. Import hajmidagi tiklanishni asosan AQShdan kelgan tashuvlar ta’minladi: ular may oyiga nisbatan ikki baravar oshib, 2,7 million tonnaga yetdi va jami importning qariyb uchdan bir qismini tashkil etdi. Yaponiyaning Yaqin Sharqqa qaramligi esa 2025 yildagi 94% darajadan iyun oyiga kelib 62,3% ga tushdi.
Shu bilan birga, AQSh xom nefti Yaponiya uchun qariyb 15% ga qimmatroq tushadi — bu tafovut slanets neftini ishlab chiqarish xarajatlarining yuqoriligi va logistika xarajatlari bilan izohlanadi. Bundan tashqari, Yaponiya neftni qayta ishlash zavodlari tarixan og‘ir Yaqin Sharq neftiga moslashtirilgan; AQShning yengil navlariga o‘tish texnologik jarayonlarni qayta moslashtirish uchun qo‘shimcha kapital xarajatlarni talab qiladi. Taklif mavjudligi nuqtai nazaridan qaralganda, hozircha ta’minot uzilishi bo‘yicha bevosita xavf yo‘q. Ammo agar Xurmuz bo‘g‘ozi uzoqroq muddatga amalda yopiq qolsa va neft narxlari hozirgi darajada ushlanib tursa, Yaponiya bir-birini kuchaytiruvchi zarbalar majmuasiga duch keladi.
Energiya importi bo‘yicha yuqoriroq xarajatlar savdo shartlarini yomonlashtiradi va real milliy daromadni bevosita kamaytiradi. Agar neft narxi barreliga 100 dollardan yuqorida qolsa va import narxlari iyenada osha bersa, joriy operatsiyalar hisobi taqchilligi birinchi neft inqirozidan beri kuzatilmagan darajagacha kengayishi mumkin — bu esa taqchillikni moliyalashtirish uchun barqaror xorijiy kapital oqimini talab qilgani sababli iyenaga nisbatan asosiy pasaytiruvchi bosim uyg‘otadi.
Ikkinchi kanal — bu real uy xo‘jaliklari daromadlari orqali. Energiya va oziq-ovqat narxlarining o‘sishi allaqachon xususiy iste’molning to‘xtab qolishiga hissa qo‘shdi. Agar yuqori narxlar saqlanib qolsa, real daromadlar qisqarishda davom etadi, bu esa iste’mol va YAIM o‘sishini yanada susaytiradi.
Uchinchi kanal — korporativ investitsiyalar orqali. Kelajakdagi energiya narxlari va ta’minot ishonchliligiga oid noaniqlik kompaniyalarni kapital qo‘yilmalarni kechiktirishga undaydi.
To‘rtinchi kanal — inflyatsion kutilmalar orqali. Agar yuqori energiya xarajatlari uzoq muddatli bo‘lib qolsa, Yaponiya Banki ichki sharoitlar o‘zi asoslaydigan darajadan ko‘ra keskinroq foiz stavkalarini oshirishga majbur bo‘lishi mumkin. Bu iqtisodiy o‘sishning keskin sekinlashuvini keltirib chiqarishi va bozorlar retsessiya ssenariysini narxga singdirar ekan, iyenani zaiflashtirishi ehtimoldan xoli emas.
Bozor bazaviy ssenariy sifatida dekabr oyida Yaponiya Bankining foiz stavkasi 1,25% bo‘lishini kutmoqda. Biroq energiya zarbasi cho‘zilib ketsa, USD/JPY juftligi yuqori darajada o‘zgaruvchan bo‘lib qoladi, siyosiy stavkalar bo‘yicha farq katta darajada saqlanadi va hatto dekabr oyidagi Yaponiya Banki qarori ham bu tafovutni to‘liq bartaraf eta olmaydi.
Spekulyativ pozitsiyalar bo‘yicha ma’lumotlar hisobot haftasida iyena bo‘yicha qisqa pozitsiyalar +4,93 milliard dollar darajasida, ya’ni sezilarli darajada yuqori ekanini ko‘rsatmoqda, biroq shunga mos “implied” narx aniq trendga ega emas va uzoq muddatli o‘rtacha qiymatga qaytgan.
USD/JPY 2026-yilda hukmronlik qilgan keng diapazonning o‘rtasiga qaytdi va qisqa muddatli yo‘nalish hanuz noaniq. Oldingi qaydlarimizda, aniq drayver bo‘lmasa, juftlik 157–160 oralig‘ida qolishini taxmin qilgandik; o‘tgan hafta davomida deyarli hech narsa o‘zgarmadi. Qarshilik darajasi 160.35 atrofida joylashgan; juftlik shu darajadan pastda turgan ekan, o‘sish trendining tiklanishiga qaraganda, yana pasayish ehtimoli yuqoriroq ko‘rinmoqda.
